Rus tili grammatikasida 6 ta asosiy kelishik bor. Ular so'zning gapdagi vazifasiga qarab uning oxirini o'zgartiradi — xuddi o'zbek tilidagi kelishik qo'shimchalari kabi. Quyida har bir kelishikning vazifasi, savollari va misollarini ko'rib chiqamiz.

Agar kelishiklarni bir marta tushunib olsangiz, rus tilida gap tuzish ancha osonlashadi. Asosiy qoida oddiy: har bir kelishikning o'z savoli bor — savolni bilsangiz, so'zning qaysi shaklda kelishini ham bilasiz.

1. Именительный падеж — Bosh kelishik

Именительный

Bosh kelishik
VazifasiGapda ega yoki asosiy obyektni bildiradi.
SavollariКто?Что? — Kim? Nima?

Девочка читает книгу. — Qizcha kitob o'qiydi.

Это стул. — Bu stul.

Eslatma:Bu kelishikda so'z o'zgarmaydi — lug'atdagi asl shaklida qoladi.

2. Родительный падеж — Qaratqich kelishigi

Родительный

Qaratqich kelishigi
VazifasiEgalik, biror narsaning yo'qligi, miqdor yoki biror narsadan ajralishni ifodalaydi.
SavollariКого?Чего? — Kimning? Nimaning?

У меня нет книги. — Menda kitob yo'q.

Это дом отца. — Bu otamning uyi.

Qoida:«Нет» so'zi bilan va egalikni ko'rsatishda eng ko'p ishlatiladi.

3. Дательный падеж — Jo'nalish kelishigi

Дательный

Jo'nalish kelishigi
VazifasiHarakat kimga yoki nimaga yo'nalganini ko'rsatadi.
SavollariКому?Чему? — Kimga? Nimaga?

Я дал книгу другу. — Men do'stimga kitob berdim.

Мне холодно. — Menga sovuq.

Eslatma:«Дать» (bermoq), «сказать» (aytmoq), «помочь» (yordam bermoq) kabi fe'llar bilan ko'p uchraydi.

4. Винительный падеж — Tushum kelishigi

Винительный

Tushum kelishigi
VazifasiTo'g'ridan-to'g'ri obyektni — harakat nimaga ta'sir qilayotganini ko'rsatadi.
SavollariКого?Что? — Kimni? Nimani?

Я вижу кошку. — Men mushukni ko'ryapman.

Она читает книгу. — U kitob o'qiydi.

Qoida:Jonli va jonsiz obyektlar uchun shakl farq qiladi: jonli — «Кого?», jonsiz — «Что?».

5. Творительный падеж — Vosita kelishigi

Творительный

Vosita kelishigi
VazifasiIsh bajarilgan vositani, sheriklikni yoki holatni ifodalaydi.
SavollariКем?Чем? — Kim bilan? Nima bilan?

Я пишу карандашом. — Men qalam bilan yozaman.

Он идёт с другом. — U do'sti bilan ketmoqda.

Eslatma:Sheriklikni ko'rsatganda «с» predlogi bilan keladi, vositani ko'rsatganda predlogsiz ishlatiladi.

6. Предложный падеж — O'rin-payt kelishigi

Предложный

O'rin-payt kelishigi
VazifasiJoy, vaqt yoki suhbat mavzusi haqida ma'lumot beradi.
SavollariО ком?О чём?Где? — Kim haqida? Nima haqida? Qayerda?

Я живу в городе. — Men shaharda yashayman.

Мы говорили о книге. — Biz kitob haqida gaplashdik.

Qoida:Har doim predlog bilan keladi: «в», «на», «о», «при».

Kelishiklarni o'rganish uchun amaliy maslahatlar

  • 1

    Savollardan foydalaning. Har bir kelishikning savolini yodlab oling — savol so'zning qaysi kelishikda ekanini darhol ko'rsatadi.

  • 2

    Predloglarga e'tibor bering. Kelishiklar ko'pincha predloglar bilan birga keladi: «в», «на», «с», «о».

  • 3

    So'z oxiriga qarang. Rus tilida qo'shimchalar kelishikka qarab o'zgaradi: стол → стола → столу → столом.

  • 4

    Misollar bilan mashq qiling. O'zingiz gap tuzib ko'ring — nazariyani o'qishdan ko'ra amaliyot tezroq natija beradi.

Kelishiklar birinchi qarashda murakkab tuyuladi, lekin ular mantiqqa asoslangan. Har kuni 10–15 daqiqa mashq qilsangiz, bir necha hafta ichida ularni o'ylamasdan to'g'ri ishlata boshlaysiz.